Mejanderblog: Muiden

Posts tonen met het label Muiden. Alle posts tonen

vrijdag 6 april 2012

De Zuiderzee deel 1 – Naar de kust

De reeks over de Zuiderzee is een nog niet geheel voltooid project. De eerste hoofdstukken zijn geschreven in 2010. We zijn even gestopt na hoofdstuk 67. Het zou kunnen dat we de rondrit nog eens helemaal voltooien, maar voorlopig moet de lezer het hiermee doen.

Niet ver van mijn huis is een heuveltje, dat de Lazarusberg wordt genoemd. Veel stelt het niet voor, ondanks die fraaie naam, het is nog geen 20 meter hoog. Toch was het ooit een bekend uitzichtpunt. Je kon daarvandaan kerktorens van Amersfoort en Utrecht zien. Je keek uit op de bossen van Soestdijk en Baarn en daaroverheen kon je zelfs een glimp opvangen van de Zuiderzee.

Maar goed, dat is al lang geleden. In boeken van wandelaars als Craandijk, die eind 19e eeuw zijn reisverhalen schreef, of Jac P. Thijsse, met zijn Verkade albums uit de eerste decennia van de 20ste eeuw, kun je lyrische verslagen lezen over de mooie vergezichten in Gooi- en Eemland.

Het dijkhuis bij Muiden

Inmiddels is er rondom al die heuveltjes veel gebouwd en vooral gegroeid. Ons land is veel dichter bebost dan een eeuw geleden en al die mooie bomen benemen ons het uitzicht. Nu moet je in een luchtballon klimmen, of op de kerktoren gaan staan om, vanaf Soestdijk, een glimp van de randmeren te kunnen opvangen.

De Zuiderzee bestaat natuurlijk niet meer. Maar met het boek van Thijsse in de hand kunnen we wel gaan kijken hoe de voormalige Zuiderzeekust er nu bij ligt.

Gerard en ik vertrekken op een mooie voorjaarsochtend richting Naarden. Daar is een woonwijkje dat het Jac.P.Thijssepark heet. We stoppen er even, maar veel bijzonders kunnen we er niet aan ontdekken. Het blijkt een doorsnee nieuwbouwwijk te zijn, gebouwd ergens in de jaren '70, of '80. Ingeklemd tussen de Naardertrekvaart en de oude Rijksweg van Amsterdam naar Amersfoort.

We rijden een stukje terug langs de vaart en steken die over, vlak bij Naarden-Vesting. Aan de overkant is een industrieterrein. Maar als we wat verder rijden, onder de A1 door, richting Muiden, wordt het uitzicht aangenamer. Weilanden, bomenrijen en een glimp van het Muiderslot.

Bij Muiden zoeken we de Noordpolderweg, die begint achter het Muizenfort. Een smal weggetje is het, maar het voert ons naar de Zuiderzeekust. Of eigenlijk de rand van het IJmeer.

Thijsse heeft hier ook gewandeld. Hij kwam uit Amsterdam en beklaagde zich erover dat het niet toegestaan was om direct vanaf het Muiderslot langs de zeedijk te lopen. Net als wij kwam hij tenslotte uit bij: '...'t mooie witte dijkhuisje, dat al van mijlen ver een van de meest in het oog vallende bijzonderheden van den Gooischen oever is.'

Hij zegt ook nog dat je van daar zo'n mooi zicht hebt op het Muiderslot. Dat is helaas niet meer zo. Vanaf de Noordpolderweg kun je het slot nog goed zien, maar bij het witte huisje zijn de bomen te hoog opgeschoten...

Dit verhaal is geschreven in 2010 en is eerder verschenen in de Artishock Berichten, het maandblad van Vereniging Artishock in Soest. Het kan zijn dat inmiddels de situatie ter plaatse gewijzigd is.

Tekening: Gerard Kuit

Foto's: De Stripman

Bronnen: Jac.P.Thijsse – Langs de Zuiderzee 1915; Google maps en Wikipedia.

Zie op Wikipedia: Jac. P. Thijsse en Naardertrekvaart

De Noordpolderweg op straatinfo.nl

Op Google Maps: De Lazarusberg en de Noordpolderweg en Dijkweg bij Muiden

vrijdag 4 november 2011

De Vecht 39 – Einddoel bereikt

Een grote bruine hond speelt met een bal tussen de tafels van Café Ome Ko, bij de sluis in Muiden. Bij de open haard zijn jonge moeders en vaders in de weer met kleuters en wandelwagentjes. Er worden kinderen in- en uitgeladen en naar de toiletten begeleid. Aan de grote tafel in het midden van de gelagkamer zitten wat mensen aan het ontbijt. Gebakken eieren met spek.

Gerard en ik zitten wat terzijde, we drinken een kopje koffie. We zullen zo direct nog een klein ritje met de rolstoel maken. Langs de kazerne en het muizenfort en terug langs de kademuur, die Muiden moest behoeden voor overstromingen, in de jaren voor de afsluitdijk.

Maar het eigenlijke hoogtepunt van de dag hebben we al gehad. We hebben het einde van onze Vecht-reis bereikt: de monding van de rivier. Het is haast niet voor te stellen, maar we hebben er ruim 5 jaar over gedaan. Vanaf fort Vechten, bij Bunnik tot aan Muiden, in 39 hoofdstukken.

De westbatterij - Muiden

We zijn begonnen en geëindigd bij vestingwerken, wat maar aangeeft hoe belangrijk deze rivier was. Van begin tot eind versterkt met forten en bastions.

Via schilderachtige rivierdorpen en fraaie buitenhuizen zijn we stroomafwaarts gegaan. Door landschappen die opvallend weinig geleden hebben onder de vooruitgang en dadendrang van de moderne tijd.

Uiteindelijk zijn we in Muiden aangekomen. Vreemd dat het stadje niet uitgelopen is om ons met dansmariekes en fanfare binnen te halen. Merkwaardig dat we niet gehuldigd zijn op het stadhuis. Nou, ja, zo gaat dat ook niet meer tegenwoordig. Ontdekkingsreizigers worden niet meer op waarde geschat.

We zijn heel onopvallend langs de rivier gereden, overgestoken bij de sluis en we hebben de auto in een stil woonwijkje geparkeerd. Aan het eind van het straatje zagen we de daken van het Muiderslot boven de rivierdijk uitsteken. En tussen de huizen door een glimp van het laatste fort langs de Vecht, de Westbatterij.

Die kant wandelden we op. Langs een klein volkstuincomplex. Een enkele Muidenaar liep er de hond uit te laten. Wij beklommen de dijk en genoten van het uitzicht op de jachthaven, het slot, het stadje, het fort en de monding van de Vecht.

We maakten wat foto's en uiteindelijk gaven we elkaar een hand. Zo, missie volbracht !

De Kazerne - Muiden

En ach, ja, de westbatterij is aangelegd in 1799. Het ovalen torenfort, dat het meest opvallende deel is, dateert van 1852. Het is omsloten door een gracht en wordt momenteel gebruikt door de scouting. Het muizenfort is iets jonger, gebouwd in 1874. Uit dezelfde periode dateert de indrukwekkende kazerne.

Het Café van Ome Ko heette oorspronkelijk 'De Gooise Boer' en is al eeuwen in gebruik als herberg. De kleurig geschilderde gevelsteen dateert uit 1756. Bij de koffie maken Gerard en ik plannen voor een nieuwe reis. Langs de kust van de Zuiderzee lijkt een aardig idee...

Dit verhaal verscheen in 2009 in de Artishockberichten, verenigingsblad van culturele vereniging Artishock in Soest. Omstandigheden kunnen inmiddels veranderd zijn.

Tekening: Gerard Kuit

Foto's: Jan de Stripman en Gerard Kuit

Bronnen: Prof. J.A.de Rijk – Wandelingen door Gooi- en Eemland 1905; Jac.P.Thijsse – De Vecht 1915; Monumenten in Nederland – Noord-Holland 2006

Muiden op Wikipedia

Het Muiderslot op Wikipedia

Muiden op Google Maps

maandag 10 oktober 2011

De Vecht 38 – Muiden, kerk en stadhuis

'Muiden is tegenwoordig zoowat net, wat Amsterdam 600 jaar geleden was,' schrijft Jac P. Thijsse in 1915, 'twee straten aan weerszijden van de rivier, een slot aan het eind en wallen er omheen.'

Dat klinkt niet heel indrukwekkend, maar al in de vroege middeleeuwen was Muiden een plaats van strategisch belang. Gelegen aan de monding van de Vecht controleerde het stadje de toegang tot Utrecht en de belangrijke route tussen Duitsland en de Noordzee.

In de 10e eeuw ontstond er een nederzetting, Craandijk noemt het '...Amuda, de mond der Aa...' en legt uit dat Aa een oude benaming voor 'water' is. In 953 verkreeg bisschop Balderik van Utrecht er tolrechten.

Natuurlijk werd dit Utrechtse bezit door de graven van Holland bestreden. Muiden was de ideale plaats om het de Utrechters lastig te maken. Maar het duurde tot 1317 voor het het stadje definitief Hollands werd.

Ook in later jaren bleef het belangrijk als knooppunt van wegen en vaarroutes. De Vecht, de Naardertrekvaart, de weg van Amersfoort naar Amsterdam, die later de A1 zou worden.

Vanaf de 16e eeuw heeft men rondom het stadje vestingwerken aangelegd. De meest recente dateren uit de 19e eeuw, toen Muiden deel uitmaakte van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Vlak buiten de vesting was de beruchte kruitfabriek gevestigd, die een aantal keren ontploft is. Voor het laatst in 1972. Inmiddels is de kruitproductie gestaakt.

Gerard en ik rijden onder de A1 Muiden binnen. Een beetje ongemerkt passeren we Fort H, waar een restaurant in gevestigd is (zie www.forth.nl ). We steken via een ijzeren ophaalbruggetje de vestinggracht over. De eerste indruk is hier van een nieuwbouwwijk. Op deze plaats stond tot 1973 de zoutfabriek van Bouvy.

Na een linkse bocht komen we weer aan de oever van Vecht. In de rivier liggen botters, aan de overkant staan lage huizen met rode pannendaken. Ter hoogte van de kerk wordt de bebouwing pas echt interessant. Als op een postzegel staan hier een oude, gotische kerk, met romaanse tufstenen toren, het stadhuis en een nieuwere kerk, met zuilen die de ingang omlijsten onder een klein wit torentje, bij elkaar.

Het stadhuis heeft een symmetrische roodstenen gevel, met gele stenen lijsten. Het is in 1915 gebouwd op de plaats van een oudere voorganger en heeft een opvallende ingangspartij, met een fraai geschreven, godvruchtige, spreuk boven de dubbele deur. Daarboven een indrukwekkende gevelsteen, met een schip op woelige baren tussen twee kasteeltorens. Het is sinds 1996 opgedeeld in appartementen.

De Nicolaaskerk er direct naast, gesticht in 1822, ligt weliswaar schilderachtig aan de rivierkade, maar met zijn witgekalkte exterieur is hij toch lang niet zo interessant als de oude kerk erachter.

Die ligt op een klein heuveltje en als we er voor staan kijken we een beetje verwonderd naar de lage boog onderaan de toren. Die is te laag om onderdoor te lopen. Later kom ik er achter dat de toren, een echte oude rakker uit de 12e eeuw, verzakt is. Om verdere ellende te voorkomen heeft men, al in de 13e eeuw, het terrein rondom de kerk opgehoogd en de oorspronkelijke ingang afgesloten.

In de 15e eeuw werd de kerk vergroot en verbouwd in gotische stijl, waarbij gebruik gemaakt werd van het tufsteen van de oude kerk. Het interieur van de kerk, met zijn houten tongewelf, stamt grotendeels uit de 17e eeuw. Er zijn tekstborden te vinden die verwijzen naar Pieter Cornelisz Hooft en zijn vrouw. Hooft was dichter en slotvoogd van Muiden, bekend om de literaire bijeenkomsten van de Muiderkring.

Wij rijden naar de brug, waar het bekende café van Ome Ko al open is en de koffie wacht...

Dit verhaal verscheen in 2009 in de Artishockberichten, verenigingsblad van culturele vereniging Artishock in Soest. Omstandigheden kunnen inmiddels veranderd zijn.

Tekening: Gerard Kuit
Foto's: Jan de Stripman

donderdag 6 oktober 2011

De Vecht 37 – Het Muiderslot

Als kind was ik, zoals veel kinderen, bijzonder geïnteresseerd in de riddertijd. Ik had het geluk dat bij ons in de straat een VIVO gevestigd was, een kleine supermarkt. Daar kon je, bij besteding van tenminste 5 gulden aan boodschappen, voor 25 cent extra, elke maand een nieuw boekje met de avonturen van Prins Valiant kopen.

Prachtige stripverhalen, getekend door Harold Foster. Ik heb er laatst nog weer eens een paar ingezien. De dappere prins bevecht middeleeuwse ridders, maar ook Romeinse legionairs, Hunnen en zelfs Indianen. Tegenstanders uit heel verschillende tijdperken, dus. Gelukkig strijdt hij ook met draken, reuzen, gigantische krokodillen en monsterlijke schildpadden. En hij woont in een echt kasteel.

Geen wonder dat mijn kinderlijk enthousiasme gewekt werd. Zo'n middeleeuws kasteel wilde ik wel eens van dichtbij zien. Het meest voor de hand liggende voorbeeld was het Muiderslot. Verschillende keren trok ik er dus, met mijn vriendjes, op uit met de bedoeling om per fiets van Soest naar Muiden te rijden.

Een ritje van hooguit 30 kilometer, maar voor mij en mijn metgezellen telkens weer te hoog gegrepen. Doorgaans werd het ons ergens ter hoogte van Bussum te machtig. Nu waren we toch wel erg ver van huis ! Rechtsomkeert dan maar weer.

Mijn 5 jaar oudere broer kwam uiteindelijk te hulp. Samen met hem ben ik dan toch een paar keer naar Muiden gefietst. Op het laatst kende ik de rondleiding zo'n beetje uit mijn hoofd.

Een aantal jaren geleden zijn we er weer naartoe gegaan. Nu met kleinzoon D. die toen al net zo'n belangstelling voor ridders had als ik indertijd. Heel veel bleek er niet veranderd te zijn. Nog immer kregen we menig oud-Hollands spreekwoord uitgelegd, waren de harnassen indrukwekkend en de bedden verbazend klein.

Met Gerard Kuit bekijk ik het kasteel alleen van uit de verte. Het is strategisch gelegen aan de monding van de Vecht. Vermoedelijk was het stadje Muiden er eerder dan het slot. Het ontstond in de 10e eeuw als vissersplaats en voorhaven voor Utrecht.

Kort na 1280 stichtte de Hollandse graaf Floris V het slot. Hij werd er later gevangen gezet en in 1296 vermoord, vermoedelijk bij een ontsnappingspoging. Het slot werd daarop, in opdracht van de Bisschop van Utrecht, verwoest.

Albrecht van Beieren liet het, rond 1370, herbouwen op de oude grondvesten. In de volgende eeuwen werden er aarden wallen en vestingwerken om het kasteel en later het hele stadje aangelegd. Het huidige uiterlijk en interieur van het Muiderslot dateert grotendeels uit de 17e eeuw.

In 1825 wilde de dienst Domeinen het bouwwerk voor de sloop verkopen. Koning Willem I stak daar een stokje voor. Rond 1900 werd het uitgebreid gerestaureerd onder leiding van P.J.H.Cuypers. Misschien iets te fantasievol, want in de jaren '60 werd een deel van Cuypers' toevoegingen weer verwijderd.

Op de website van het Muiderslot is te zien dat de rondleiding inmiddels uitgebreid is en dat er nu meer mogelijkheden zijn om op eigen houtje het slot te verkennen.

Dit verhaal verscheen in 2009 in de Artishockberichten, verenigingsblad van culturele vereniging Artishock in Soest. Omstandigheden kunnen inmiddels veranderd zijn.

Tekening: Gerard Kuit
Foto's: Jan de Stripman

vrijdag 30 september 2011

De Vecht 36 – Van Weesp naar Muiden

Op een kille, mistige zondagochtend in november vertrekken Gerard en ik voor de laatste etappe van onze reis langs de Vecht. Sinds 2005 zijn we al op pad en nu, bijna 5 jaar later, naderen we dan toch de finish. Want bij Muiden, het einddoel voor vandaag, mondt de rivier uit in zee.

Zee ? Ja, vroeger heette dat de Zuiderzee en was er eb en vloed. Na de aanleg van de afsluitdijk, in 1932, veranderde de naam in IJsselmeer. Met de aanleg van de Flevopolders werd het gedeelte waar de vecht in uitmondt, na 1957, omgedoopt in IJmeer.

Boerderij de Vechthoeve bij Muiden

Maar zover zijn we nog niet. Eerst rijden we voor de derde keer naar Weesp. Dit keer rijden we het stadje binnen bij het industrieterrein, waar voorheen de van Houten fabrieken voor nieuwe welvaart zorgden. We stoppen even bij de villa Casparus, gebouwd door een van de telgen van het chocoladegeslacht.

Daarna zoeken we onze weg door de stille straatjes, naar fort Ossenmarkt, de enige plaats waar we tussen Weesp en Muiden de rivier over kunnen steken. We willen langs de Vecht zelf, naar Muiden rijden, niet over de kortere provinciale weg.

We rijden onder de spoorlijn van Amsterdam naar Amersfoort door. Aan de rechterkant staat een klein houten boerderijtje. Van dat soort zullen we er meer passeren. De Vecht was eeuwenlang van groot belang als handelsroute naar Utrecht en verder richting Rijn en achterland. Die route moest verdedigd en bewaakt worden. Onze hele reis zijn we van fort naar versterking gereden en ook hier is dat het geval.

Omdat er vanuit de forten vrijuit over het omringende land geschoten moest kunnen worden, was het lange tijd verboden om in steen te bouwen. Dit was in de zogenaamde 'Kringenwet' geregeld. Vestingwerken werden in categorieën verdeeld en afhankelijk van de indeling mocht er in kringen van 300 tot 1000 meter slechts gebouwd worden met brandbare materialen.

Op dit gedeelte tussen Weesp en Muiden komen we maar één oudere boerderij tegen met een stenen gevel. Die ligt waarschijnlijk precies tussen de beide vestingen in.

Al spoedig kronkelen we over een smal weggetje met de rivier mee. Het weer klaart een beetje op, gelukkig. En zoals gebruikelijk op zondagochtend is weinig verkeer, afgezien van joggers en fietsers.

Aan de linkerkant wordt het zicht op de Vecht geblokkeerd door woonboten en de tuintjes, bomen en heggen die daarbij horen. Rechts is zo nu en dan een vrij zicht over de polders richting Naardermeer.

Zo nu en dan is er even een onderbreking in het lint van woonarken, schuurtjes en schuttingen. Net genoeg om ons een blik te gunnen op de mooiste houten boerderij, de Vechthoeve, die op de andere oever staat.

Het is een elegant, lichtgrijs geschilderd gebouw, uit 1899, met een rood pannendak. Als je niet wist dat het een boerderij was zou je het zo voor een 19e eeuwse villa houden. Het staat dwars op de rivier te pronken met zijn decoratieve daklijsten en balkon. Terras aan de rivier en zeilboot aan de steiger. Genoeg om een mens aan het dromen te zetten.

We zetten de auto even aan de kant om een foto te nemen. Maar daarvoor moeten we ons voorzichtig tussen de tuintjes van twee woonboten wagen. Gelukkig maken we niemand wakker. Voor ons horen we het verkeer op de A1 ronken. We zijn al vlakbij Muiden.

Ps: Bij het zoeken op internet naar informatie over deze regio stuitte ik op plannen om de Vecht, vlak voor Muiden, door middel van een aquaduct, over de A1 te leiden. In de Bloemendalerpolder, tussen Weesp en Muiden, zouden 2750 nieuwe woningen gebouwd gaan worden. Als dit doorgaat zou wellicht de monumentale boerderij 'de Vechthoeve' moeten wijken.

Door de financiële crisis is het hele plan vertraagd, maar in 2012 zou een akkoord over de plannen gesloten moeten worden. Zie ook wegenwiki.nl

Dit verhaal verscheen in 2009 in de Artishockberichten, verenigingsblad van culturele vereniging Artishock in Soest. Omstandigheden kunnen inmiddels veranderd zijn.

Tekening: Gerard Kuit

Bronnen: Prof. J.A.de Rijk – Wandelingen door Gooi- en Eemland 1905; Jac.P.Thijsse – De Vecht 1915; Monumenten in Nederland – Noord-Holland 2006

Muiden op Google Maps