Posts tonen met het label villa. Alle posts tonen
Posts tonen met het label villa. Alle posts tonen

donderdag 10 mei 2018

De Zuiderzee – 33 – Nunspeet, dorpskern en begraafplaats


Nunspeet, op de rand van de hoge, droge zandgronden van de Veluwe en lagere landen aan de kust van de Zuiderzee, was al in de prehistorie bewoond. Lange tijd was het een agrarische gemeenschap, in 1832 telde het 1600 inwoners, die voornamelijk van de landbouw, schapenteelt en aanverwanten leefde.

Monument voor de Belgische vluchtelingen

In de loop van de 19e en 20ste eeuw groeide het inwonertal sterk, in 1912 waren er ruim 10.000 bewoners, momenteel meer dan 26.000. Er kwam wat industrie, een katoenfabriek, een ververij, een azijnmakerij, een papierfabriek en een hennepspinnerij. Na de aanleg van de Zuiderzeestraatweg en het spoor werd het toerisme gaandeweg een belangrijke bron van inkomsten. Momenteel zijn er jaarlijks meer dan een miljoen toeristische overnachtingen per jaar in Nunspeet.

Gerard en ik rijden richting dorpskern. In 1855 werd het dorp getroffen door een grote brand. De meeste huizen dateren dus van na die tijd. Van de kerk is alleen de toren van voor de brand. Rond de spits cirkelt een wolk van zwaluwen, als we er rondlopen voor een paar foto's.

Op de vierkanten bakstenen torenromp, die uit de 16e eeuw dateert en vensters heeft in Romaanse stijl, staat een wit houten, achtkantige spits, met uurwerk. Tussen het schip van de kerk en de dorpsstraat staat een rijtje leilinden.

We stappen weer in de auto en zoeken de oude begraafplaats aan de Eperweg. In de eerste wereldoorlog was er in Nunspeet een kamp voor Belgische vluchtelingen, Vluchtoord Nunspeet. Op de begraafplaats is een klein monument voor de Belgen opgericht, een aantal van hen ligt ook hier begraven.

We rijden wat rond tussen de graven, dat wil zeggen, Gerard duwt mijn rolstoel, terwijl boven ons de lucht begint te betrekken. Naast het bakstenen Belgenmonument vallen de rijen gietijzeren graftekens op, volgens het informatiebord bij de ingang zou het gaan om kinderen van de vluchtelingen, die in het kamp aan besmettelijke ziekten gestorven zijn.

Als er wat regendruppels vallen gaan we terug naar de auto. We rijden verder, door de villawijk, die rond 1900 bij Nunspeet ontstond, toen rijke industriëlen er hun tweede huis bouwden en zoeken weer de Zuiderzeestraatweg op. Onze volgende halte is Doornspijk en daarna het eindpunt van deze etappe: Elburg.


NB: Dit verhaal is geschreven in 2015, voor het verenigingsblad van Artishock in Soest. De situatie ter plaatse kan inmiddels veranderd zijn.



Tekeningen: Gerard Kuit , foto: Jan de Stripman

Bronnen: Jac.P.Thijsse – Langs de Zuiderzee 1915; Monumenten in Nederland - Gelderland 2000; Google maps, Wikipedia en andere websites.


dinsdag 20 september 2011

De Vecht 35 – Weesp en de cacao-connectie

Chocoladeliefhebbers opgelet ! Jullie beseffen het waarschijnlijk niet, maar over de hele wereld genieten mensen van chocolade, dankzij een uitvinding uit Holland.

Toen tekenaar Gerard Kuit en ik enige tijd geleden Weesp bezochten zijn we ook even gestopt bij de van Houten fabriek. Of wat daar nu nog van over is. Al pratende kwamen we tot de ontdekking dat onze families een cacao-connectie hebben.

Mijn vader werkte lange tijd in de Amsterdamse haven en heeft daar menige cacaoboot helpen lossen. Mijn moeder heeft een tijdje als inpakster gewerkt bij chocoladefabriek Bensdorp, in Bussum. En Gerard's familiegeschiedenis ligt voor een deel in Weesp, bij van Houten's cacao. Zijn oma is geboren in Weesp en haar vader en grootvader hebben bij van Houten gewerkt. 


Is dat dan zo bijzonder ? Zullen sommigen zich misschien afvragen. Nou, nee, half Weesp werkte op een zeker moment bij van Houten. Maar de uitvindingen, die in die fabriek gedaan, zijn waren wel van groot belang ! Nu, ja, ze zijn niet echt in Weesp gedaan, maar wel door de grondlegger van het concern, Casparus van Houten Sr. (1770-1858). Deze opende in 1815 zijn eerste chocoladefabriek, in Amsterdam.

Villa Casparus
In 1828 kwam hij met een procedé dat het makkelijker maakte om het vet uit de cacaobonen te halen, waardoor die beter tot poeder vermalen en verwerkt konden worden, in allerlei heerlijke producten. Dit door van Houten uitgevonden proces, dat 'Dutching' wordt genoemd is nog immer, wereldwijd, de manier om cacaopoeder te maken.

In 1850 verplaatste zijn zoon Coenraad het bedrijf naar Weesp. Onder kleinzoon Casparus jr. ging van Houten internationaal. Hij was een van de eerste die reclamecampagnes lanceerde, met wervende teksten op trams en gevels.

Op de golven van het succes bouwde Casparus een enorme villa aan het Smalweesp, het gebouw staat er nog, maar in de 99 kamers zijn nu appartementen gevestigd. Casparus stierf zelf in 1901, het jaar dat zijn villa gereed kwam.


Uiteindelijk werd het bedrijf in 1962 verkocht en in '71 werden de fabrieken in Weesp gesloten. Van de originele gebouwen is nu niet veel meer terug te vinden. De tekening bij dit verhaal heeft Gerard gemaakt met een oude foto als voorbeeld.

Het merk van Houten bestaat nog wel en is momenteel eigendom van het Zwitserse bedrijf Barry Callebaut. En het bedrijventerrein aan de noordkant van Weesp heet nog steeds 'van Houten industriepark'.

Met de overgrootvader van Gerard liep het allemaal nog treuriger af. Hij stierf toen hij, bij het instappen, tussen een al rijdende trein en het perron terecht kwam...




Dit verhaal verscheen in 2009 in de Artishockberichten, verenigingsblad van culturele vereniging Artishock in Soest. Omstandigheden kunnen inmiddels veranderd zijn.






Tekening: Gerard Kuit
Bronnen: Prof. J.A.de Rijk – Wandelingen door Gooi- en Eemland 1905; Jac.P.Thijsse – De Vecht 1915; Monumenten in Nederland – Noord-Holland 2006